พานขันหมากสำหรับงานแต่งงาน

ขันหมาก
ที่เป็นแบบดั้งเดิมสืบมาช้านานมีอยู่ด้วยกัน 2 ประเภทคือ ขันหมากเอก และขันหมากโท

ขันหมากเอกจะประกอบไปด้วย พานขันหมาก, พานสินสอดทองหมั้น, พานธูปเทียนแพ และพานแหวนหมั้น

ขันหมากโทประกอบด้วย พานบริวารเป็นเครื่องประกอบของขันหมากเอง คือ พานขนมมงคลนานาชนิด, ต้นกล้วย, ต้นอ้อย ไก่หมูวางบนใบตอง, ผลไม้มงคล, และเหล้าขาว โดยจะต้องจัดเป็นคู่

• พานขันหมาก สำหรับใส่หมากพลู จะต้องประกอบไปด้วย หมาก 8 ผล ใบพลู 4 ใบ และธัญพืชมงคล เช่น ถั่ว งา ข้าวเปลือก ใบเงิน ใบทอง  หมากพลูถือเป็นเครื่องคารวะผู้ใหญ่ฝ่ายหญิง ทั้งหมดจัดเรียงให้สวยงามอยู่ในขันแล้วใช้ใบตองสานเป็นกรวยสูงครอบ จากนั้นห่อด้วยผ้าโปร่ง สีทอง สีเงิน ผ้าแก้วหรือผ้าลูกไม้ เมื่อขบวนขันหมากมาถึงบ้านฝ่ายหญิง เมื่อผู้ใหญ่ฝ่ายหญิงพาเจ้าสาวมายังห้องพิธี ผู้ใหญ่ฝ่ายเจ้าสาวจะต้องนำข้าวเปลือก งาดำ และดอกไม้มงคลนานาชนิด เช่น ดอกบานไม่รู้โรย ดอกดาวเรือง มาโรยบนพานขันหมากพร้อมทั้งกล่าวอวยพร ซึ่งจะหมายถึงความเจริญงอกงาม และความมั่งคั่งที่จะเกิดขึ้นกับบ่าวสาว
• พานแหวน ใช้สำหรับวางแหวนหมั้น นิยมใช้ ใบเงิน ใบทอง ใบนาก หรือดอกรักประดับก็ได้ เพื่อให้มีความหมายถึงความรักของฝ่ายเจ้าบ่าวที่มีต่อเจ้าสาว
• พานสินสอด หรือเรียกอีกอย่างว่า ค่าน้ำนม ของหมั้นที่นิยมกันมากก็คือ ทองคำ จนเรียกกันติดปากกันว่า ทองหมั้น ซึ่งอาจจะมีการนำเพชรเพิ่มขึ้นมกา พานสินสอดทองหมั้น จะมีกี่พานก็ได้แล้วแต่ฐานะของฝ่ายเจ้าบ่าว “ถ้ามีการแต่งงานวันเดียวกับวันหมั้นต้องเพิ่มพานผ้าไหว้บรรพบุรุษและผ้าไหว้พ่อแม่ในขบวนพานขันหมากเอกด้วย”
• พานธูปเทียนแพ เป็นพานที่เจ้าบ่าวถือในขบวนพานขันหมาก เพื่อแสดงความเคารพแก่ผู้ใหญ่ฝ่ายเจ้าสาว
• พานกล้วยอ้อย เมื่อเสร็จพิธี ตามประเพณีโบราณ จะเอาต้นกล้วยและอ้อยไว้นอกบ้านเพื่อขุดดินปลูก (จ่ายค่าธรรมเนียมให้คนถือต้นกล้วยต้นอ้อย) เพื่อความรักที่เจริญงอกงามและหอมหวาน
• พานเชิญหรือ “พานรับขันหมาก” เป็นพานที่ญาติฝ่ายเจ้าสาวถือไว้เชิญรับขบวนขันหมากเมื่อมาถึง นิยมให้เด็กผู้หญิงเป็นคนถือ โดยอาจให้ผู้ใหญ่กางร่มไปด้วย เพื่อเป็นนัยถึงความร่มเย็นเป็นสิริมงคล เถ้าแก่ฝ่ายชายจะรับพานขันหมากมาหยิบหมากไว้คำหนึ่ง แล้วส่งพานคืนพร้อมของชำร่วยหรือวางซองเงินให้เป็นของขวัญ จากนั้นเด็กหญิงเดินนำขบวนขันหมากเข้ามาจนถึงผู้ใหญ่ที่เป็นเถ้าแก่ของเจ้าสาว
• พานขนมมงคล จะอยู่ในขบวนขันหมากโท จึงนิยมใช้เป็นพานคู่ จัดขนมมงคลเก้าชนิด ขนมแต่ละชนิดล้วนมีชื่อและความหมายเป็นสิริมงคลแก่คู่บ่าวสาว
• การกั้นประตูเงิน ประตูทอง ตามประเพณีนิยมใช้สายสร้อยทอง หรือเงิน มากั้นประตู ในปัจจุบันเพื่อความสวยงามและเป็นมงคล นิยมใช้ดอกรักมาร้อยเป็นสาย แต่งด้วยอุบะห้อยหรือโบว์ผูกให้สวยงาม ส่วนใหญ่นิยมกั้นแค่ 3 ประตู คือ ประตูชัย/ประตูนากประตูเงิน และประตูทอง หรือจะมีมากถึงห้าหรือเก้าประตูก็ได้ ในการผ่านด่านแต่ละประตู เถ้าแก่ฝ่ายเจ้าบ่าวจะให้ซองเงินเพื่อขอผ่านทางหรือด่านต่างๆ จนถึงตัวเจ้าสาว
• พวงมาลัยถึงแม้พวงมาลัยจะไม่ใช่สิ่งสำคัญที่สุดในงาน แต่ก็เป็นส่วนประกอบที่สำคัญซึ่งขาดไม่ได้ทีเดียว มาลัยที่ใช้ในพิธีแต่งงาน ได้แก่ พวงมาลัยบ่าวสาว พวงมาลัยไหว้พระ มาลัยไหว้ผู้ใหญ่ มาลัยของชำร่วย(มาลัยพวงเล็ก , กระแตเกาะกิ่งไม้)

โดยทั่วไป พานขันหมากที่นิยมใช้ มีให้เลือกสองโทนสี คือ โทนขาวเขียว และโทนชมพูเขียว
ทั้งนี้แล้วแต่ความชอบพึงพอใจของคู่บ่าวสาว